Bir önceki yazımızda Shang Hanedanı’ndan bahsetmiştik. Tıpkı Xia Hanedanı’nın son hükümdarı Jie gibi Shang Hanedanı’nın son hükümdarı Di Xin de kendi sonunu getirmişti ve MÖ 1046 yılında Shang Hanedanı’nın siyasi hayatına son veren Zhou Hanedanı (周朝) olmuştu. Tahta Hükümdar Wu (周武王) geçmişti.
Zhou Hanedanı’nı anlattığımız yazımız iki bölümden oluşacak. Yayınlanan bu bölümde Zhou Hanedanı’ndan ve kökenlerinden bahsedeceğiz. İkinci bölüm ise Batı ve Doğu Zhou Hanedanları ile hanedanın çöküşü hakkında olacak.
Zhou Hanedanı Antik Çin’den günümüze doğru geldiği bilinen üçüncü hanedandır. M.Ö. 1046 – 256 yıllarında hüküm sürmüştür ve 790 yıl ile Çin tarihinin en uzun hanedanlık dönemini yaşamıştır. Hanedan genel olarak Batı Zhou (M.Ö. 1046 – 771) ve Doğu Zhou (M.Ö. 770 – 256) olmak üzere iki farklı dönemde incelenir.
Çin düşünsel geleneğinin en etkili ve aydın isimleri bu dönemde, özellikle Zhou Hanedanı’nın son zamanlarına doğru ortaya çıktı. Ayrıca bu dönem entelektüel ve sanatsal bir uyanışın başlangıcı olarak kabul edildi. Doğu Zhou döneminde yaşayan Laozi, Konfüçyüs, Mencius ve Mozi gibi figürler tarafından geliştirilen fikirlerin çoğu, Çin medeniyetinin karakterini günümüze kadar şekillendirecekti.
Zhou Hanedanı’nın Kökeni Üzerine
Zhou topluluğu, Shang merkezlerinin batısında gelişti. Kökenlerini tek bir arkeolojik kültüre doğrudan bağlamak veya Shang’la ilişkisini yalnızca “yerli–işgalci” ayrımıyla açıklamak güçtür. Birkaç yüzyıl boyunca Zhou halkı, bugünkü Shaanxi (陕西) eyaleti olan Kuzey Çin'in en batıdaki tarım havzasına, Wei Nehri Vadisi’nin alt kısımlarına göç ederek barbarların baskılarından uzaklaştılar. Burada Shang halkının tarımını geliştirmeye başladılar ve ayrıca eyalet ve hanedanlığa adını veren Zhou Ovası'nda bir şehir kurdular. Shang yönetici sınıfı, Zhou'yu “yarı barbar yurttaş kuzenler” olarak görüyordu. Birbirini izleyen uzun yıllar boyunca Zhou ve Shang savaş dönemlerini de gördü barış dönemlerini de.
Tarihteki ilk önemli Zhou figürü Hükümdar Wen (周文王) idi. Bilgeliği ve cömertliği ile ön plana çıkıyordu. Kral Wen, Shang otoritesini bitirmek için komşu beyliklerle ittifak kurma yoluna gidiyordu. Çabaları sonuç verdi ve ikinci oğlu Wu, Shang Hanedanı karşısında sayıca çok daha az olmasına rağmen muvaffak oldu. Wu, Shang Hanedanı’nı tamamen bitirmedi. Shang varisi Wu Geng’in eski Shang topraklarının bir bölümünü yönetmesine izin verdi. Ne olur ne olmaz diye kendi kardeşlerini sık sık bu şehri denetlemeleri ve sıkı sıkı kontrol altında tutmaları için gönderdi. Wu göreceli olarak genç yaşta öleceği Haojing (鎬京) şehrine geri döndü ve Zhou Hanedanı’nın başına çocuk yaşta oğlu Cheng (周成王) geçti.
Zhou, Shang'ın kontrol ettiği doğu ovalarını tam olarak kontrol edemedi ve açıkçası Hükümdar Wu’nun böyle bir planı da yoktu. Zhou Hanedanı'nın Kuzey Çin'deki gücünü pekiştirmesi için gerekli adımları uygulayan Hükümdar Wu'nun kardeşi idi.
Wu’nun kardeşi Zhou Dükü, yeni fethedilen doğu ovasının şefi ve gözetmeniydi. Yine kendi yeğeni olan genç Hükümdar Cheng'e naip (tahtta hükümdar olmadığı zaman veya hükümdarın çocukluğu sırasında devleti yöneten kimse) olarak atandı.
Hükümdar Cheng’ın amcası, Hükümdar naibi görevini üstlenir üstlenmez Wu’nun diğer kardeşleri Shang düzenini geri getirmek için Shang varisine destek oldular. Hükümdar naibinin gerçek hükümdar olan genç yeğeninin hakkını gasp edeceği korkusuna kapıldılar. Hükümdar naibi hemen orduyu organize etti ve yıldırım hızıyla tepki gösterdi. Gücünü toplayan Hükümdar Naibi, tüm Sarı Irmak Ovası’nı hanedanına katmak için sefere çıktı. Bu süreçte birçok küçük devleti de yok etti ancak yerlerine yeni idari birimler oluşturdu. Ayrıca doğu bölgelerini de daha rahat kontrol etmek için günümüz Luoyang (洛阳市) bölgesinde bir de yardımcı başkent inşa etti. Bütün bunları 7 yıl gibi kısa bir sürede gerçekleştirdi. Artık gücü muazzam idi. Ancak bütün bu olağanüstü güce sahip olmak zamanı geldiğinde tahtı bırakmasına da engel değildi. Tahtı gerçek hükümdar olan yeğenine bıraktı ve tahta çıkan Hükümdar Cheng, M.Ö. 1021 yılına kadar hanedanlığını etkili bir şekilde yönetti.
Yazının devamına buradan ulaşabilirsiniz.