Geçen hafta Xia Hanedanı’ndan bahsettiğimiz yazımızda belirttiğimiz üzere, Çinli tarihçilere göre Antik Çin tarihindeki ilk hanedan Xia Hanedanı’ydı. Devlet yapısının bozulması ve son Xia hükümdarı Jie’nin halka yaptığı baskılar sonucu hanedana bağlı beylikler isyan etmiş ve Shang hanedanı iktidarı ele geçirmişti. Bu haftaki yazımızda Shang Hanedanı’nı inceleyeceğiz.
Shang Hanedanı (商朝) M.Ö. 1600 – M.Ö. 1046 yılları arasında Çin'de Sarı Nehir havzasında hüküm sürmüş bir hanedanlıktır. Bazı kaynaklar tarafından Çin’in ilk hanedanı olarak kabul edilir. Çin bu hanedan döneminde “Bronz Çağı”nı yaşamıştır. Matematikte, astronomide, el işçiliğinde ve askeri teknolojideki ilerlemeleriyle bilinmektedirler. Bu döneme ait bronz kaplar, kaplumbağa kabukları, sığır kemikleri ve fal yazıtları üzerinde Çin yazısının ilk örneklerine rastlanmıştır.
Shang Hanedanı Başa Geliyor
Fırtınalı bir havada “Mingtiao Savaşı” olarak tarihe geçen savaşta Jie’yi mağlup eden Shang hükümdarı Tang, az sayıda askerden oluşturduğu kısmen düzenli birlikleri ve tebaasının ekonomik gücünü arttırmaya yönelik yaptığı sosyal uygulamalarıyla tanınır.
Shang Hanedanı’nın Edindiği Kazanımlar
Shang döneminde ay döngülerini esas alan ve mevsimlerle uyumu ek aylarla sağlayan bir takvim kullanılıyordu. Fal kemikleri, takvim ve gökyüzü gözlemleri hakkında bilgi verir.
Shang Hanedanlığı sofistike bronz eserler, seramikler ve yeşim taşından yapılmış biblolar ile zamanının gelişmiş bir medeniyetiydi.
M.Ö. 1200’lü yıllara gelindiğinde, Shang ordularının envanterine iki tekerlekli ayakta kullanılan at arabaları eklendi. Bundan önce bronz uçlu mızraklar, baltalı kargılar ve yaylar vardı.
Günleri adlandırmada on “göksel gövde” ile on iki “yeryüzü dalının” birleşiminden oluşan altmışlı döngü kullanılıyordu.
Yerleşkeler ve Şehirler
Shang döneminde Zhengzhou ve Anyang çevresinde büyük yerleşimler gelişti. Saray alanları, atölyeler ve sur kalıntıları, bu merkezlerin siyasal ve ekonomik önemini gösterir. Ancak Çin’de surlu yerleşimlerin tarihi Shang’dan da önceye uzanır.
Shang Döneminde Dini Yapı
Shang Hanedanı tarihinin çoğu kısmı diğer kuvvetlerle ittifak dengesinin anlatıldığı fal yazıtlarından deşifre edilebilmiştir.
Savaşlarda ele geçirilen tutsaklar ya köle olarak kullanılıyordu ya da bazen büyük gruplar halinde dini törenlerde kurban ediliyordu.
Shang kültüründe, hükümdar aynı zamanda bir de din adamıydı. Shang hükümdarının "Tanrı Di" aracılığıyla atalarıyla iletişim kurduğuna inanılıyordu. Shang hanedanı döneminde hükümdarlar, bütün davranışlarını kehanetlere göre yaparlardı. Ataların istekleri bir grup büyücü tarafından alınıyordu ve hükümdara aktarılıyordu. Daha sonra ise hükümdar tarafından yorumlanıyordu.
Shang Mezarları
Shang yönetiminin ilk yarısında, hükümdarlar ile birlikte onlara hizmet veren görevliler de gömülüyordu. Hanedanlığın sonlarına doğru her mezardaki ceset sayısı artıyordu. Anyang'da M.Ö. 1200’lü yıllardan kalan bir mezarda kimliği belirlenemeyen bir hükümdarın kadavrasının yanı sıra atlar, köpekler ve 74 insan bedeni bulundu.
Yine Anyang’da M.Ö. 1250 yılından kalma bir mezarda hükümdarın Fu Hao isimli eşiyle birlikte içlerinde küçük çocukların da olduğu 16 insan bedenine, silahları da içeren çok sayıda bronz ve yeşim taşından yapılmış süs eşyasına, kemik tokalara, taş heykellere, ok uçlarına, fildişi oymalarına ve üzerinde hayvan figürleri olan 60 kadar şarap testisine rastlandı.
Hanedan Çöküyor
Son Shang hükümdarı Di Xin, daha sonraki tarih anlatılarında zalim bir yönetici olarak tasvir edilir. Bu anlatıların, onu deviren Zhou yönetimini meşrulaştıran bir yönü de vardır. Hükümdar Wu emrindeki Zhou ordusu Shang başkentine yürüdü. M.Ö. 1046 dolaylarında geleneksel anlatıya göre Di Xin’in ordusundaki askerlerin bir bölümü Muye Savaşı olarak bilinen savaşta ya kaçıp Zhou ordusuna katıldılar ya da savaşmayı reddettiler. Di Xin sarayını ateşe vererek intihar etti. Artık tahta Zhou Hanedanı oturmuştu ancak Shang Hanedanı kadim Çin tarihine silinmez izler bırakmıştı.