Zhou Hanedanının ilk yazısına buradan ulaşabilirsiniz.
Batı Zhou (M.Ö. 1046 – 771)
Zhou Hanedanlığı hiçbir zaman tam anlamıyla bütün bir yapıya sahip olamamıştı. Hanedan, doğuya doğru genişlerken kendi soyundan gelen bazı asil kimseler ve kendi askeri birliklerinin yanında kendi kalelerine de sahip bazı yerel zenginlere yetki vererek hakimiyet alanını genişletti. Böylece ovada askeri ve siyasi kontrolün çevredeki tarım köylerine yayıldığı bir şehir devletleri ağı ortaya çıkmıştı. Bu idari birimler sıkı bir gözetim ve denetimden geçiyordu. Hanedana karşı çıkmaya çalışan veya bağımsızlık için mücadeleye kalkışan herhangi bir yerel toprak zengini hızla cezalandırılıyordu.
Zhou sistemi ile Orta Çağ Avrupası’nda feodalizmin bazı biçimleri arasında birçok benzerlik vardır, bu yüzden Zhou dönemi bazen feodal bir dönem olarak addedilir. Benzerlikler olsa da büyük farklılıkların olduğu gerçeği de yadsınamaz. En önemli farklardan biri yönetici sınıfında evlilik yoluyla akrabalık ilişkileri kurulup otoriteye olan bağlılığın güçlendirilmesiydi. Böylece Zhou Hanedanı, Shangları devirmesinden 300 yıl sonra bile Kuzey Çin’in hakimiyetini sürdürebildi ve topraklarını genişletmeye devam edebildi.
Gel zaman git zaman akrabalık bağları zayıflamaya başladı. Topraklarını genişletmek için birbirleriyle mücadeleye girişen derebeyler hanedana karşı sorumluluklarını yerine getirmemeye başladılar. Ülkedeki kargaşa ülke dışındaki diğer milletler ve devletler için bir fırsattı. Sınırlar saldırı altındaydı. Hükümdar Li, (周厲王) ülkenin güney ve güneydoğu sınırlarına 14 farklı ordu gönderse de bu eylem olumlu bir sonuç veremedi.
Son olarak Hükümdar Xuan (周宣王) kuzeyden gelen birçok istilaya karşı mücadele etmek durumunda kaldı. M.Ö. 771’de oğlu You, (周幽王) ülkenin başkenti olan Haojing’de öldürülünce hanedanlık varisi ve hanedan üyeleri bu şehrin artık kuzeyden gelen istilalara karşı çok savunmasız olduğuna kanaat getirdiler. Böylece başkent Haojing’den Luoyang’a (洛阳市) taşınmış oldu. Bu durum Batı Zhou Hanedanı’nın sonu olurken Zhou tarihinin ise en önemli dönüm noktalarından biri olacaktı.
DOĞU ZHOU (M.Ö. 770 – 256)
Zhou Hanedanı, istilalar sonucu doğuya doğru çekildikten sonra, ülkenin batı sınırını korumak Qin Beyliğinin (秦国) görevi oldu ve onlar da yavaş yavaş doğuya doğru ilerlediler. Böylece Qin ve Zhou yakın bir ilişkiye girmiş oldu. Zaten aralarında evlilik yoluyla oluşmuş bir kan bağı da mevcuttu. Şehir devletleri artık daha güçlü derebeylikler haline geldi. Artık Zhouların eski gücünde olmadığı su götürmez bir gerçekti. Çevresinde yer alan devletler bölgesel güçlere dönüştü. Askeri ve ekonomik olarak Zhoulardan daha güçlüydüler. M.Ö. 700 dolaylarında batıda Qin (秦国), kuzeyde Jin (晋国), doğuda Qi (齐国) ve güneyde Chu (楚国) beylikleri Çin coğrafyasının ana güç merkezleri haline gelmişlerdi. Sarı Irmak ovasını merkez alan Zhoular, komşularına nazaran çok daha güçsüzdü.
İşte tam da bu noktada tarihte adını, Konfüçyüs'e atfedilen İlkbahar ve Sonbahar Kayıtları adlı kitaptan alacak olan ve genellikle MÖ 770–476 arasına tarihlenen yıllarda sürecek “İlkbahar ve Sonbahar Dönemi” (春秋时代) başladı. Bu dönemde askeri gerilim baş gösterdi. Devletler birbirini ilhak etmeye (egemenliği altına almaya) başladı. Başlangıçta yüzden fazla devlet veya beylik vardı; ilhaklarla sayıları azaldı. Bu dönemin sonuna doğru ancak 40 kadarı varlığını koruyabilmişti. Savaşlar, iç savaşlar, yöneticilere yapılan suikastlar, aileler arası entrikalar…
Bu dönemde sanat ve felsefe Çin'de daha önce hiç olmadığı kadar gelişti. Mütefekkirler (düşünürler) ve fikir adamları birçok farklı ideolojik gelenek geliştirdiler. Bu dönem Konfüçyüsçülük, Taoizm ve Legalizm gibi Çin’in en önemli düşünce okullarının doğduğu zamandır.
Bu durum Çin’in kontrolü ve üniter bir yapıya sahip olması için savaşan başlıca 7 devletin başlangıcı için MÖ 475 veya 403 tarihlerinin kullanıldığı ve MÖ 221’e kadar sürecek olan “Muharip Devletler Dönemi”ne (Savaşan Devletler Dönemi, Çince: 战国时代) girmesine yol açtı. Muharip Devletler Dönemi, demir işlemenin Çin'de başladığı zamanı da içine alır. Yine bu dönemde askeri strateji uzmanı Sun Tzu’ya (孫子) atfedilen Savaş Sanatı, Çin’in en etkili askeri düşünce metinlerinden biri olarak şekillendi. Metnin oluşum tarihi tartışmalıdır. Döneme verilen ad, Han Hanedanı (汉朝) zamanında yazılmış “Muharip Devletlerin Kayıtları” adlı eserden alıntıdır.
Bu dönemde de İlkbahar ve Sonbahar Dönemi'nde olduğu gibi Hükümdar, göstermelik yönetici olmaktan ileri gidememiş, gücü kalmamıştı. Etkinliklerini arttıran 7 büyük devlet şunlardı:
Chu (楚)
Han (韩)
Qi (齐)
Qin (秦)
Wei (魏)
Yan (燕)
Zhao (赵)
Yıllar boyunca Çin, çekişen bu devletlerin birbirlerine üstünlük kuramadıkları ancak geri adım da atmadıkları bir dönemi deneyimlemiş oldu.
Hanedan Sona Eriyor
Doğu Zhou Hanedanı, Muharip Devletler Dönemi’nde M.Ö. 256 yılında yıkıldı. Qin ordusu Chengzhou (成周) şehrine girdi ve Hükümdar Nan (赧王) aynı yıl öldü. Hanedan o kadar zayıftı ki yıkılış süreci o dönem tarihçileri tarafından pek işlenmedi bile. Artık M.Ö. 221’de Qin Hanedanlığı bu durumu sonlandırıncaya kadar Qin, Qi ve Chu Devletleri arasında yaşanacak üçlü bir çekişme vardı. Üçü de öylesine kudretliydi lakin kaos ve savaşın içinden galip olarak ayrılan Qin Hanedanı olmuştu.
BONUS:
Wolfram Eberhard, Zhou’nun kökeni hakkında Türklerle bağlantı kuran bir görüş öne sürmüştür. Bu, tarihçiler arasında ortak kabul görmüş bir sonuç değildir; antik toplulukları bugünkü etnik kimliklerle doğrudan eşitlemek sorunludur.