ORTA ÜLKEÇİN KÜLTÜR PLATFORMU
SynoppsÇin’de Eğitim
← Bloga dön
Kültür / 3 DK OKUMA

Yelpazenin Tarihi

Doğa Cimtalay·

Kraliyet ailesinden en fakir halka kadar yelpaze, antik Çin’in çok önemli bir parçasıdır. Günümüzde sadece Çin değil aynı zamanda dünyanın her tarafında kullanılan popüler bir alettir. Eğer yaz aylarında Çin’e giderseniz yollarda yelpaze kullanan insanları görebilirsiniz. Çin yelpazelerini Çin’de seyyar satıcılarda ve marketlerde kolaylıkla bulabilirsiniz. Çin yelpazeleri 3000 yıldan fazla bir tarihe sahiptir. Ancak ilk kullanılmaya başladığında sadece sıcakla başa çıkmak için kullanılan bir alet değildi.

MÖ 2. yüzyıla tarihlenen Mawangdui mezarlarında eski yelpaze örnekleri bulunmuştur. Dokunmuş bambudan yapılmış bu eski yelpaze Hunan eyaletindeki Mawangdui mezarında bulundu. Kraliyet ailelerinin dışarıda gezerken bu yelpazeyi kullandığına inanılıyor. Çin yelpazelerinin tarihi 3000 yıl öncesi Shang hanedanlığı (M.Ö. 1600 – 1046) dönemine kadar uzanabildiği düşünülmektedir. Ancak en eski yelpaze türleri elle tutulmazdı ve daha farklı bir şekilde kullanılırdı. Eskiden yelpaze güneşin ısısını engellemek amacıyla at arabalarına bağlanırdı. Aynı zamanda günümüzdeki şemsiyeler gibi at arabasını yağmurdan korumak için de kullanılırdı. Bu yelpazeler zamanla gelişti ve uzun saplı bir yelpaze haline geldi. Bu yelpazeler ince ama dayanıklı tüylerden ya da ipek kumaşlardan yapılırdı ve genellikle dekoratif amaçlarla kullanılırdı.

Zhou hanedanlığı (M.Ö. 1046 - 256) döneminde ilk kez sıcak havadan korunmak için kullanılan yelpazeler icat edildi. Eskiden yelpazeler çoğunlukla kuş tüyünden yapılırdı ve o zamanlarda çok pahalı olduğu için genellikle zengin ve soylu aileler arasında kullanılırdı.

Han hanedanlığı (MÖ 206 – MS 220) döneminde bambudan ve hasır otundan yapılan elle örülmüş daha ucuz yelpazelerin ortaya çıkmasıyla beraber yelpazeler sıradan insanlar tarafından da kullanılmaya başlanmıştır. Bu yelpazeler popülerliğini Song hanedanlığına (M.S 960 – 1279) kadar sürdürdü.

İpekten yapılan yeni bir yelpaze türü de icat edildi ve şeklinden dolayı yuvarlak yelpaze anlamına gelen tuánshàn (团扇) ismini aldı. Küçük boy ve sadeliğiyle özellikle genç kızlar arasında popüler bir alet haline geldi. Yuvarlak yelpazeler dışında farklı şekilli yelpazeler de kullanılmaya başlandı. Yelpazenin sapı güzel şekiller ve desenlerle işlenir ve genellikle yeşim taşı ile süslenir. Yelpazenin üstünde ise çiçek ve manzara gibi doğa resimleri bulunur. Yuvarlak ipek yelpazeler Çin’de yaklaşık 1000 yıl boyunca popülerliğini sürdürdü. Çin’de çok çeşitli yelpaze biçimleri vardır ve bunların bazıları dünya çapında sıkça kullanılmaktadır.

Çin’de dolunay birlik ve mutluluk anlamına gelir. İpekten yapılan yuvarlak yelpazelerin şekli ise dolunaydan esinlenerek yapılmıştır. Zhou Hanedanlığı döneminde soylular tarafından kullanılan kuş tüyü yelpazelerin bilgelik ve otorite anlamına geldiğine inanılırdı. Eski hikayelerin tasviri ve kaligrafiyle süslenen yelpazeler bilgi ve bilgelik anlamına gelir. Çin yelpazesinde mitolojik yaratıklar da popüler bir seçenektir. Kadınlar Anka kuşunu tercih ederken erkekler ise daha çok ejderhaları tercih eder. Günümüzde yelpazeler anlamını ne kadar kaybetse de hala şans gibi farklı özellikler taşıyan yelpazeler de anlamına göre kullanılabilir.

ORTA ÜLKE BÜLTENİ

Yeni yazılardan ve dergi
sayılarından haberdar olun.

Orta Ülke’den yayın haberlerini e-posta ile almak için bültene kaydolun.