Han Hanedanı (汉朝) M.Ö. 206 yılından M.S. 220 yılına kadar hüküm süren bir imparatorluktu. Dönemsel olarak iki kısma ayrılır: Batı Han (西汉) ve Doğu Han (东汉). Hükümdar ve maiyeti içinde çeşitli Ali Cengiz oyunlarıyla da olsa Konfüçyüsçülüğün devlet yönetimi ve eğitiminde ağırlık kazanması ve İpek Yolu ile Avrupa’ya yapılan ticaretle Çin tarihinin gidişatını değiştirmeleri ile tanınırlar. Han Hanedanı Çin kültürünün zirvelerinden biri olarak kabul edilir.
Günümüzde Çin nüfusunun çoğunluğunu oluşturan Han Çinlileri, kurulan bu hanedanın onuruna kendilerini Han insanı, Han Ulusu olarak adlandırır. Han Hanedanı döneminde icra edilen sanat ve kağıt gibi icatlar halen günümüz dünyasını etkilemeye devam ediyor.
İmparator Gaozu ve Han İmparatorluğunun Başlangıcı
Qin Hanedanı ile ilgili yazımızın sonlarında anlattığımız gibi Chu Beyliğinden Xiang Yu, Qin Hanedanını ortadan kaldırıyor ve imparatorluk 18 parçaya bölünüyor. Hanların isyankar reisi Liu Bang (gelecekteki adıyla İmparator Gaozu) Chuları alaşağı edip Han İmparatorluğunu ilan ediyor.
İmparator Gaozu (汉高祖), başkent olarak Changan’da (长安) Wei Nehri (渭河) boyunca uzanan Qin döneminden kalma birkaç saraydan birini seçti. Changan’ın başkent olarak hizmet ettiği MS 9 yılına kadar sürecek dönem “Batı Han Dönemi” olarak addedilir.
Gaozu, Antik Çin’de bir dizi beylikle diplomatik ilişkiler kurarak onları hemen resmi olarak tanıdı ancak bir süre sonra bu beyliklerin başına sistematik olarak kendi ailesinden (Liu – 刘) fertler atadı ancak bu fertler imparatorluğun yararına değil de kendi kişisel çıkarlarını ön planda tutarak imparatorluğun gücünü sınıyor gibiydiler.
İmparatoriçe Lü Zhi
Gaozu’nun ölümünün ardından İmparatoriçe Lü Zhi (吕后), Gaozu’nun birkaç oğlunu öldürterek kontrolü eline aldı. İktidarda 16 yıl kalan Lü Zhi, Çin tarihindeki sayılı kadın yöneticilerden biriydi.-Tarihin ilk kadın imparatoru Wu Zetian'i anlattığımız yazıya buradan ulaşabilirsiniz- Tarihsel anlatılarda Lü Zhi’nin, Gaozu’nun gözdesi Bayan Qi’ye (戚夫人) ağır işkence yaptırdığı aktarılır.
Lü Zhi’nin ölümünün ardından, MÖ 180’de Lü ailesinin saraydaki gücü rakipleri tarafından tasfiye edildi. Gaozu’nun oğlu Liu Heng, İmparator Wen adıyla tahta çıktı.
Diriliş: Konfüçyanizm
Konfüçyüsçülük İmparator Wu (汉武帝) döneminde M.Ö. 135’li yıllardan itibaren hanedan içerisinde popülerlik kazanmaya başladı. Bu popülerliğin en önemli mimarları Fu Sheng (伏胜) gibi Qin baskısına rağmen Konfüçyüsçülüğü yaşatabilmiş bazı alimlerdir.
Fu Sheng dilimize “Tarih Klasiği” olarak çevrilen Shujing (书经) adlı önemli eseri kurtarabilmişti ve Han Hanedanlığı da Konfüçyüsçü eserlerin toplanmasına özen gösteriyordu.
M.Ö. 136’da imparatorluk üniversitesinde Konfüçyüsçülüğün temel direği olan 5 kitabı (Konfüçyüsçülüğün 5 Klasiği) öğretmek için bir program hazırlandı. M.S. 2. yüzyıla gelindiğinde Konfüçyüsçülük eğitimi alan 30.000 kadar öğrenci vardı.
İpek Yolu
M.Ö. 138 yılında bir kaşif olan Zhang Qian (张骞) ülke dışında kalan devlet ve topluluklarla temas kurma misyonuyla batıya gönderildi. O ve yanındaki adamları yolculukları sırasında Hunlar tarafından esir alındılar. Bir şekilde Hunlardan kaçmayı başarabilen Zhang Qian batıya doğru yol aldı. Günümüzde Afganistan sınırları içinde yer alan o dönemde Yunan kontrolündeki Baktriya (巴克特里亞) isimli bölgeye ulaştı.
Zhang Qian, Baktriya’da bambu ve bazı tekstil ürünleri gibi Çin coğrafyasından geldiği belli olan şeyler gördü. Bunların buraya nasıl geldiğini sordu. Hindistan’ı ifade eden Shendu üzerinden geldiğini öğrendi.
Yaklaşık on üç yıl süren yolculuğun ardından Zhang Qian tekrar yurduna döndü. Gördüklerini imparatoruna anlattı. Yolu tarif eden bir harita çizdi. Bu rota günden güne daha fazla kullanıldı ve İpek Yolu olarak bildiğimiz uluslararası bir ticaret yoluna dönüştü.