Wu Zetian (武则天) tahta çıkana kadar, İmparatorluklara yalnızca erkek liderler hakimdi. Bulunan diğer imparatoriçelerin yanı sıra Wu Zetian, özellikle ‘imparator’ yani imparatorluğun hükümdarı olmak istiyordu. Bu amacına ulaşmak için başvurduğu yollar nedeniyle de günümüzde birçok kişi kendisini tarihin en acımasız kadın hükümdar olarak da bilir.
Wu Zetian 17 Şubat 624 yılında Shanxi (山西) bölgesinin Wenshui (文水) kasabasında doğmuştur. Babası Wu Shihuo, (武士彠) Tang hanedanlığının önde gelen bakanlarından biriydi. Wu Zetian çok okumuş olması, zekası ve göz alıcı güzelliğinden dolayı 14 yaşındayken sarayın ilgisini çekmiş ve İmparator Taizong devrinde saraya cariye olarak getirilmiş. Edebi zekası imparatorun onu sekreteri olarak tayin etmesini sağlamış. Böylece imparatorluk işlerini ve imparatorluğu yönetmenin ayrıntılarını öğrenmiş.
Wu, daha sonra İmparator Gaozong olacak olan, Prens Li Zhi'nin dikkatini çekmeye başlamış. 649'da İmparator Taizong öldüğünde, Wu rahibe olması için Ganye Tapınağı'na gönderilmiş. Fakat Taizong öldükten sonra tahta geçen üçüncü Tang İmparatoru Gaozong onu cariyesi olarak geri istemiş.
Wu Zetian, cariyelikten imparatoriçeliğe yükselmek istiyordu. Bazı tarih anlatıları, yeni doğan kızının ölümünden İmparatoriçe Wang’ı sorumlu tuttuğunu, hatta çocuğu kendisinin öldürdüğünü ileri sürer. Ancak bu suçlama kesinleşmiş bir olay değildir; Wu’ya karşı düşmanca yazılmış kaynaklar dikkatle değerlendirilmelidir. Wang’ın görevden alınmasının ardından Wu, 655’te imparatoriçe oldu.
ONUN İÇİN BAŞARIYA GİDEN YOL
Wu Zetian kendinden önceki imparatoriçelere hiç benzemiyordu. Kadınların devlet işlerine karışmamasıyla ilgili geleneksel kuralları hiçe sayarak devlet işlerine daha fazla müdahale ediyor, siyasi olayların içerisinde başrol oynuyordu. Bu sırada da İmparator Gaozong'un çok hastalanmasını fırsat bilerek, yavaş yavaş İmparator Gaozong'u etkisizleştirdi. İmparator Gaozong'un rahatsızlığıyla birlikte siyasi fonksiyonların neredeyse tümü Zetian'ın elinde toplanmıştı. 683'te imparator hayata veda ettiğinde, Wu Zetian artık gelecek imparatorları tayin eder duruma gelmişti.
İkinci kocası öldüğünde Wu Zetian, onun yerine tahta geçecek oğlunu sürgün etti ve yerine küçük oğlunu imparator yaptı: İmparator Ruizong. Ancak imparatorluğu kontrol eden Wu Zetian'dı. Zaten var olan yetkilileri öldürttü veya görevden aldı ve onların yerine, kendisine sadık taraftarlar yerleştirdi.
Saraydaki yerini sağlamlaştırdıktan sonra, Ruizong da yine Zetian tarafından tahttan indirildi. 690 yılında Zetian, Tang hanedanını feshetti ve Zhou Hanedanı'nı kurarak, resmi yönetici imparatoriçe oldu. Böylece Çin tarihinde sadece imparator eşi olan bir imparatoriçe değil, huangdi unvanını kendi adına kullanan tek kadın ‘imparator' haline geldi.
Wu iktidarını sağlamlaştırmaya çalışırken kendisine karşıt görüşte olan birçok insanı cezalandırdı; oğullarının ölümleriyle ilgili suçlamalar da kaynaklarda yer alır, ancak bu iddiaların hepsi kesinleşmiş değildir. Onun emrinde gizli ihbarcılık yapanları ödüllendirdi. Tang hanedanının üyelerinin büyük bir kısmını farklı yerlere sürgün etti veya öldürttü. Bu insan eleme sürecinde birçok masum insan da hayatını kaybetti.
TARİHE KATTIKLARI
Saltanatı sırasında imparatorluk gelişti ve ordular çevredeki yerleşimlere saldırarak büyük askeri başarılar gösterdi. Wu, çalışkan ve zeki olması nedeniyle Tang Hanedanlığı hükümdarlığı sırasında siyasi ve ekonomik politikalar oluşturmasıyla da ünlüdür.
Ana hedeflerinden biri kendisinin güvende olduğundan emin olmaktı. Bu yüzden gizli bir polis ve koruma sistemi yarattı. Yetkili olan görevlilerin yerine yeni insanlar getirmesi gerektiğini, çünkü görevde olanların ona itaat etmeyeceğini biliyordu. Bu yüzden ülkeyi yönetmeye yardımcı olacak ve eski yetkililerin, personelin ve generallerin yerine geçecek en iyi ve en parlak insanları bulmak için çok çalıştı.
Wu Zetian, bugünkü Xinjiang'ın (Uygur Özerk Bölgesi) bulunduğu batı bölgelerinin fazla geniş olduğunu kolay yönetilemediğini düşünüyordu. Bu yüzden, Tanrı Dağları'nın kuzey kesimini Anxi Vilayeti'nden çıkardı. Yerine Beiting Vilayeti’ni kurdu. Onun siyasi etkisinin sürdüğü dönemde Tang orduları Kore Yarımadası’ndaki savaşlara katıldı; ancak yarımadanın tamamı kalıcı biçimde Tang yönetimine girmedi. Wu Zetian ayrıca kitap derleme çalışmasına büyük önem verdi ve çok sayıda kitabın hazırlanmasını sağladı.
705’te bir saray darbesiyle tahttan çekilmeye zorlandı ve aynı yıl öldü. Gaozong’un yanına, Xi’an yakınlarındaki Qianling Anıt Mezarı’na defnedildi. Mezarındaki başlangıçta yazısız bırakılan stel, farklı yorumlara konu olmuştur; bunun bütün suçlarını itiraf ettiği anlamına geldiğine dair kesin kanıt yoktur. Sonraki yüzyıllarda taşın üzerine yazılar kazınmıştır.