Yeşim İmparator (玉皇[Yùhuáng]), Çin mitolojisinin en önemli ve en popüler tanrılarından biridir. Yeşim İmparator cennetin hükümdarı, en üst düzey tanrılardan biri olarak kabul edilir.
Ayrıca Taoizm inancı altında da önemli bir tanrı olarak kabul görür. Özelleştirilmiş rolleri ve sosyal hiyerarşileri ile birlikte Yeşim İmparator'un görevlileri antik Çin’in monarşik yapısıyla paraleldir. İmparatorun adaleti, yardımseverliği ve merhameti gerçek Çin imparatorlarının uymaya gayret gösterdikleri özelliklerdir.
Bugün bile Yeşim İmparator, Çinlilerin yaşamında, özellikle Çin Yeni Yılına girdikten ve girmeden birkaç hafta öncesinde önemli bir rol oynamaktadır. Yeni Yıl boyunca, Yeşim İmparator’un her bireyin karakterini geçen yıla göre yargıladığı ve bu kişileri cezalandırdığı ya da ödüllendirdiği söylenir.
Etimoloji
Yeşim İmparatoru'nun adı “yeşim” anlamına gelen 玉 (yù) ve “imparator" anlamına gelen 皇 (huáng) karakterlerinden oluşur. Ancak Yeşim İmparator'un başka isimleri de vardır. Tam ismi, Yüce Lord anlamına gelen 玉皇上帝 (Yù huáng shàng dì) şeklindedir. Ancak nadiren bu isim kullanılır. Yeşim İmparator daha çok Göklerin Efendisi 天公 (Tiān gōng) veya “Cennetin Yöneticisi” olarak adlandırılır.
Tasvir
Çizimlerde ve sinemada Yeşim İmparator genellikle ince bir bıyık ve uzun bir keçi sakalı olan orta yaşlı bir adam, üstünde uzun elbiselerle kraliyet tahtında otururken tasvir edilse de bazen savaş zırhı giyerken ve büyük bir kılıç kullanırken de resmedilmiştir.
Aile
Bazı halk anlatılarında Yeşim İmparator, Batı’nın Ana Kraliçesi 西王母 (Xīwángmǔ) ile eşleştirilir. Farklı geleneklerde bu aile ilişkileri değişebilir. Çiftin birlikte çok fazla çocuğu olduğu söyleniyor ve kızlarından üçü de Çin mitolojisinde önemli yerlere sahip.
注生娘娘 (Zhù shēng niángniáng), çocuk isteyen çiftlere yardımcı olmak amacıyla var olan doğurganlık tanrıçası ve 眼光娘娘 (Yǎnguāng niángniáng) körlerin koruyucusu, insanlara görme yetisini veren tanrıça. 织女 (Zhīnǚ), bir tanrıça olsa da Çin mitolojisindeki asıl ünü bir ölümlüye aşık olması ve bunun neticesinde çokça acılar çekmesinden ötürüdür.
Mitoloji
Hikayesi
Hikayesinin bazı versiyonlarında Yeşim İmparator, evren Pangu(盤古) tarafından yaratıldığında var oldu. En popüler mitlerde genellikle bir tanrı olmadan önce ölümlü bir adam olarak da tanımlanmaktadır.
Bu hikayelerden bazıları şu şekilde;
Fani Bir Asker; Denglai
Yeşim İmparator’un, Zhou Hanedanlığı döneminde kanlı bir iç savaşta savaşan Zhang Denglai adında bir asker olduğu söyleniyor. Çok şiddetli bir savaşın ortasında, Denglai ve tüm taburu yok edildi. Denglai öbür dünyada uyandığında komutanının göksel mahkemede kendisi hariç diğer tüm askerlere fahri mevkiler bahşettiğini gördü. Komutanı gizliden gizliye, Yeşim İmparator mevkiini kendine saklamıştı. Ne var ki kendini imparator ilan etmek üzereyken duraksadı ve “bekle biraz” manasına gelen “等来 (Děng lái)” kelimesini kullandı. O zamanlarda yüksek mevkili yetkililerin bir terfiyi kabul etmeden önce durup mevcut durumlarını ve üstlenecekleri büyük sorumluluklarını düşünmeleri alışılmış bir durumdu. Bunu bir fırsat olarak gören Denglai, bu geleneği görmezden geldi ve adını duymuş gibi davrandı. Böylece Denglai öne çıktı ve Yeşim İmparator rolünü kabul ederek bu mertebeye ulaştı.
Bakire Bir Anadan Var Olan Çocuk; Denglai
Hikayesinin diğer versiyonlarında Yeşim İmparator, hasta ve yaşlı kocasının tahtı için bir varis umuduyla dua eden iffetli bir kraliçeden doğdu. Bir gece kraliçe uyurken, Taoist filozof Laozi hakkında bir kehanet gördü ve bu kehanette bir şekilde hamile kalıyordu. Kraliçe ertesi gün gerçekten de hamile kaldı. Bebek doğar doğmaz, onun hakkında özel bir şeyler olduğu apaçık ortadaydı. Erken yaşta yürüme ve konuşma becerilerini kazandı ve küçük bir çocuk için alışılmadık şekilde sabırlı ve nazikti. Babası öldüğünde, Yeşim İmparator tahta geçti ve zamanını muhtaçlara yardım etmeye ve halkının refahını sağlamaya adadı. Sadece birkaç yıl içinde tüm hedeflerine ulaştıktan sonra, Yeşim İmparator tahtını akrabalarına bırakarak terk etti çünkü çok fazla güce sahip olmanın hiçbir faydasını görmedi. Saltanatını terk ettikten sonra Yeşim İmparator hayatını meditasyona ve Taoist felsefeyi incelemeye adadı. Yıllar süren çalışmaların ardından artık aydın bir bilge olarak, ölümsüzlüğün sırrını öğrenmiş ve güçlü bir tanrı mertebesine ulaşmıştı.
Dokumacı Kız ve Sığırtmaç
Terzi ve sığırtmaç hikayesi şimdiye kadar anlatılan en ünlü Çin halk masallarından biridir ve bugüne kadarki popülerliğini korumaya devam eder.
Bir varmış bir yokmuş, Yeşim İmparatorun yetenekli bir dokumacı olan kızı ve mütevazı bir sığırtmaç oğlan birbirlerine aşık olmuşlar. Kızının bir fani ile evlenmek için cenneti terk etmesinden ötürü öfkelenen Yeşim İmparator, çifti Samanyolu’nun iki yakasına koymuştur. Ancak kızının ne kadar mutsuz olduğunu gören Yeşim İmparator, yılda bir kez birbirlerini görmelerine izin vermiş. Bu yüzden “Çin Sevgililer Günü”, ay takviminin yedinci ayının yedinci gününde, iki sevgilinin her yıl yeniden bir araya geldiği söylenen gün olarak kutlanır.
Batı’ya Yolculuk
Batı’ya Yolculuk, 16. yüzyılda yazıya geçirilmiş bir Çin romanıdır. Budist kutsal metinlerini getirmek için Hindistan’a giden Tang Sanzang ile yol arkadaşlarının maceralarını anlatır. Tarihteki rahip Xuanzang’ın yolculuğundan esinlenir; bir Budist kutsal kitabı değildir.
Yeşim İmparator’un romandaki rolü, Maymun Kral Sun Wukong’un (孫悟空) göksel düzene başkaldırısıyla öne çıkar. Wukong, gökteki görevini küçümser ve saraya karşı gelir. Onu sonunda Buddha durdurur ve bir dağın altında beş yüz yıl hapseder. Tang Sanzang’ın yol arkadaşı olduktan sonra geçirdiği sınavlar ise romanın ana hikayesini oluşturur.
Burçlar Kuşağı Hayvanları
Bir gün Yeşim İmparator, tüm hayvanlara dünyevi krallığındaki sarayında buluşmaya davet eden mektuplar gönderir. Gelen tüm hayvanlar burçlar kuşağının fahri üyeleri olarak kabul edilecektir. Tüm hayvanların en yakışıklısı olduğunu bilen Kedi, kendisine bir yer verileceğinden çokça emindi. Yine de çok tembel ve uykuya çok düşkündü. Uykulu hisseden kedi, arkadaşı fareden Yeşim İmparator'un sarayına gitme vakti gelince onu uyandırmasını istedi. Fare, Yeşim İmparator'un sarayına davet edilmemişti ve burçlar kuşağına girme şansı olmadığını biliyordu. Fare kendi önünde sadece tek bir seçenek gördü: Kedinin uyumasını beklemek ve onun davetiyesiyle Yeşim İmparator'un huzuruna çıkmak. Kedi ertesi sabah uyandığında, günün çoğunda uyuduğunu fark eder. Fare'ye neden onu uyandırmadığını sormak için etrafına baktığındaysa onu sokaklarda mutlu bir şekilde dolaşırken görür ve durumu anlar. Fare’nin bu ihanetine çok öfkelenen kedi peşinden koşmaya başlar; bu yüzden de kediler bugüne kadar farelerden haz etmemektedir.
Popüler Kültür
Yeşim İmparator Çin halk dinindeki en önemli ve popüler tanrılardan biridir. Asya'da Yeşim İmparator'a adanmış yüzlerce tapınak ve pek çok tapınakta kendisine ayrılmış bir sunak bulunur.
Yeşim İmparator'un doğum günü kutlaması ay takviminin ilk ayının dokuzuncu gününde yapılır ve bu ibadet günü Çin Yeni Yılı'nı kutlamanın ayrılmaz bir parçasıdır. Yeni Yıl boyunca, herkesin eylemleri, mutfakta yaşayan ve evin içinde olan her şeye tanıklık eden Mutfak Tanrısı 灶神 (Zàojūn) tarafından Yeşim İmparator'a söylenir. Yeşim İmparator daha sonra o ailenin bir önceki yılki davranışlarından yola çıkarak, bu yıl ya cezalandıracağına ya da ödüllendireceğine karar verir. İnsanlar genellikle Zaojun'un ağzını tatlandırmak için ya da ağzını hiç konuşamayacak şekilde yapış yapış olması adına ona şeker verirler.
Yeni Yıl boyunca ibadet edenler genellikle tütsüler yakar ve Yeşim İmparator'un öfkesini yatıştırmak ve gelecek yıl kendilerine şans getirmesi için dualar ederler. İbadet edenlerin sahip olduğu her türlü belaya yardım ve müdahale etme yeteneğine sahip olduğu söylenir, bu nedenle kutlamaları kaçırmamak özellikle önemlidir. Popüler dualardan biri şu şekildedir: “Lütfen, Hasta ve acı çeken herkese yardım et, gezginleri yılanlara ve kaplanlara karşı koru, denizcileri dalgaların öfkesine karşı koru, sözünün eri, düzgün insanları soygunculara ve düzenbaz insanlara karşı koru! Lütfen, bizi tüm bulaşıcı hastalıklardan, tırtıllardan ve çekirgelerden uzak tut, bizi kuraklıktan, selden ve yangınlardan, zulümden ve esaretten uzak tut! Lütfen, Tüm bu felaketlerde acı çekenleri cehennemden uzak tut. Lütfen, Kurtulan bütün insanları ilkelerinle aydınlat, ölü olanı yeniden doğur, kuruyup gitmiş olanı yeniden yeşillendir.”