Çin burçları yazımızda bahsettiğimiz On Göksel Kök ve On İki Dünyevi Dal, antik Çin’den gelen bir sıralama sistemidir. Geleneksel takvimde günleri ve yılları adlandırmak için kullanılır. Peki nasıl işler?
Efsaneye göre Sarı İmparator (Huangdi), MÖ 2700 gibi erken bir tarihte Da Nao'yı bir takvim sistemi oluşturmaya göndermiştir. Da Nao, dört mevsimin yanı sıra gökyüzü ve dünya arasındaki değişimin kuralını araştırmıştır. Sonra on göksel kök ve on iki dünyevi dal yaratmış ve bir döngüyü temsil eden kombinasyonlar yapmıştır. Böylece zamanı kısımlara ayırmanın ve onlara isim vermenin bir yolunu bulmuşlardır.
Fakat bu sistemin kullanılması Shang Hanedanlığı ile başlamıştır. Bu takvimin Yin-Yang ve Beş Element ile ilişkisi ise Shang Hanedanlığı'nın yıkılmasından sonra gelişmiştir.
İlk başta, bu sistem yılları değil günleri belirlemek için kullanılırdı. Bunun en eski kanıtı, Shang Hanedanlığı’na ait MÖ ikinci binyılın sonlarına tarihlenen kehanet kemiklerinde bulunmuştur.
Bu sistem şu an "Geleneksel Çin takvimi"nin günümüz versiyonunda ve Taoizmde kullanılmaktadır. İnsanlar bunu genelde geleceği okumak veya kehanetlerde bulunmak için kullanmaktadırlar. Çin burçlarıyla bağlantısı da buradan gelmektedir. Bütün kök ve dallar Çin felsefesinde bulunan 5 elementten birini (odun, ateş, su, metal, toprak) temsil eder. Aynı zamanda bu terimlere Yin-Yang özellikleri de verilmiştir. Bunlara göre iki kişi arasındaki uyumu görmek, o senenin nasıl geçeceğini tahmin etmek ve genel enerjileri öğrenmek gibi spiritüel kehanetlerde bulunmak için kullanırlar.
GÖKSEL KÖKLER
On göksel kök, Shang döneminde günleri on günlük döngüler içinde adlandırmak için kullanılıyordu. Shang krallarının ölüm sonrası adlarında da bu karakterler yer alır. Daha sonra kökler, dünyevi dallarla birlikte altmışlı döngünün bir parçası haline geldi.
甲 乙 丙 丁 戊 己 庚 辛 壬 癸
jiǎ yǐ bǐng dīng wù jǐ gēng xīn rén guǐ
DÜNYEVİ DALLAR
On iki dünyevi dal, geleneksel takvimde aylarla, gün içindeki iki saatlik zaman dilimleriyle ve on iki burç hayvanıyla ilişkilendirilir. On göksel kök ve on iki dünyevi dal sırayla eşleştirildiğinde altmış farklı çift oluşur. Bu döngü günleri saymak için kullanılırsa altmış gün, yılları saymak için kullanılırsa altmış yıl sürer; bir yılın altmış gün olduğu anlamına gelmez.
子 丑 寅 卯 辰 巳 午 未 申 酉 戌 亥
zǐ chǒu yín mǎo chén sì wǔ wèi shēn yǒu xū hài
Buna göre bir yıl; biri göksel kümeden diğeri dünyevi kümeden olmak üzere iki karakterin bileşimi ile temsil edilebilir.
İlk terim jiǎzǐ (甲子) ilk göksel kökü ilk dünyevi dal ile birleştirir. İkinci terim yǐchǒu (乙丑) ikinci kökü ikinci dalla birleştirir. Bu örüntü, her iki döngü de guǐhài (癸亥) ile eşzamanlı olarak sonuçlanıncaya kadar devam eder, daha sonra jiǎzǐ’da tekrar başlar.
Şu anda kullandığımız miladi yıllar, bu sıra sisteminden (takvimden) farklı olduğundan, içinde bulunduğumuz yılların isimleri belli bir hesaplamaya göre verilir. Bu yazıyı yazdığımız 2020 yılı ise 庚子年 (gēng zi nián) olarak geçmektedir. Bazı kişiler geçmişteki Gengzi yıllarını felaketlerle ilişkilendirse de bu bir halk yorumudur; takvimdeki bir adın olaylara neden olduğunu göstermez.