Bir mağazanın girişindeki kedi, bir tabağın üzerindeki balık veya hediye edilen kırmızı düğüm, yalnızca süs olmayabilir. Çin’de iyi dilekler bazen bir kelime benzerliğiyle, bazen bitkinin görünüşüyle, bazen de dini bir figürle ifade edilir. Bu sembollere herkes aynı anlamı yüklemez; yine de onları tanımak, gündelik eşyalardaki bazı ayrıntıları okumayı kolaylaştırır.
1. Sayılar: Ses benzerliğinden doğan çağrışımlar
Bazı sayıların uğurlu veya uğursuz görülmesi, telaffuzlarının başka kelimeleri hatırlatmasıyla ilişkilidir. Sekiz, zenginleşme çağrışımıyla; dokuz ise uzun süreklilikle anılır. Dört sayısının ölüm sözcüğüne benzemesi de olumsuz çağrışımın nedenidir. Bu benzerliklerin gücü, konuşulan dil veya lehçeye göre değişebilir.
Bu yüzden bir telefon numarası, araç plakası veya kutlama tarihi seçilirken rakamlara ayrıca dikkat eden kişiler vardır. Bazı binalarda dört içeren kat numaralarının atlanması da aynı düşünceyle bağlantılıdır. Fakat bunu bütün Çinlilerin gündelik kararlarını belirleyen değişmez bir kural gibi almamak gerekir. Sayı, kimi insan için güçlü bir inanç, kimi içinse yalnızca alışılmış bir tercihtir.
2. Lahana: Kelime oyunu ve ustalık
Çin lahanasının adı báicài (白菜), “yüz çeşit zenginlik” şeklinde yorumlanan bǎicái (百财) ifadesini çağrıştırır. Bu nedenle lahana biçimli süsler, özellikle bolluk dileğiyle ilişkilendirilebilir. Buradaki “yüz”, tam yüz yıl boyunca zenginlik sağlanacağı anlamına gelmez; kelime oyununun parçasıdır.
Taipei’deki Ulusal Saray Müzesinin yeşim lahanası, bu biçimin en tanınan örneklerinden biridir. Usta, taşın beyaz kısmını sapta, yeşil kısmını yapraklarda kullanmıştır. Yaprakların üzerindeki böcekler de kompozisyona dahildir. Eseri ilginç kılan yalnızca sembolü değil, doğal renk farklılıklarının bir sebzenin dokusuna dönüştürülmesidir.
3. Şans kedisi: Japonya’dan yayılan bir figür
Patilerinden birini kaldırmış kedi figürünün kökeni Japonya’daki maneki-neko geleneğidir. Çinli işletmelerde de sık görülmesi, onu kendiliğinden Çin kökenli yapmaz. Figür, müşteri ve iyi talih çağırma düşüncesiyle dükkanların girişine veya kasanın yakınına konur.
Kedinin yaptığı hareket, Batılı bir bakışla el sallamak gibi görülebilir; oysa çağırma hareketi olarak yorumlanır. Altın renk, para ve ticari başarı çağrışımını güçlendirir. Farklı pati, renk ve aksesuarlar için çeşitli açıklamalar bulunur, ancak her figürün üretildiği ve kullanıldığı yerde tek bir ortak anlam taşıdığı söylenemez.
4. Para ağacı: Bereket dileği taşıyan bir bitki
Örgülü gövdeleriyle satılan ve para ağacı adı verilen Pachira, evlere ve iş yerlerine hediye edilen bitkilerden biridir. Çincede zenginleşmeyle ilişkili adı, onu yeni bir iş veya dükkan açılışı için uygun bir armağan haline getirir. Saksıdaki bitkinin büyümesiyle işin büyümesi arasında bir benzetme kurulur.
Para ağacı adı yalnızca bu bitki için kullanılmaz; dallarında para biçimli parçalar bulunan dekoratif nesnelere de verilebilir. Canlı bir bitkiyle sembolik ağacı ayırmak, aynı adla karşılaşılan farklı ürünleri anlamayı kolaylaştırır. Bitkinin bakımıysa uğur anlamından ayrı bir konudur; hediye edilmesi, her ortamda kendiliğinden sağlıklı büyüyeceği anlamına gelmez.
5. Çin düğümü: Bir ipin kurduğu desen
Çin düğümlerinde ip, belirli bir düzen içinde dolaştırılarak simetrik biçimler oluşturur. Bazı modeller tek bir ip üzerinden örülür; ortadaki düğümün altında püskül, üstünde asmak için bir halka bulunur. Kırmızı renk, kutlama ve iyi dilekle bağlantısı nedeniyle sık kullanılır.
Düğümün çözülmeden bir arada durması, bağlılık ve süreklilik fikrine uygundur. Bu nedenle evlilikle ilgili süslemelerde de görülebilir. Modellerin yapıları farklıdır; birinin geniş ilmekleri, diğerinin sıkı ve küçük bir örgüsü olabilir. Aynı malzemenin hem el becerisi hem de dilek ifade etmek için kullanılması, bu süslerin çekiciliğinin bir parçasıdır.
6. Gülen Buda: Budai kimdir?
Yuvarlak karnı, açık gülümsemesi ve bez torbasıyla tanınan Budai, halk arasında “Gülen Buda” diye bilinir. Budai adı bez torbayla ilişkilidir. Çin Budist geleneğinde geleceğin Buda’sı Maitreya’nın bir tezahürü olarak görülür; Budizm’in tarihsel kurucusu Siddhartha Gautama ile aynı kişi değildir.
Neşeli görünümü, figürün memnuniyet ve bolluk dilekleriyle kullanılmasını kolaylaştırmıştır. Tapınaktaki bir heykelle bir restoranın kasasına konulan küçük süs, aynı tasvirden yararlansa da farklı ortamlarda farklı işlevler üstlenir. Dini bir figürün gündelik hayatın dekoratif diline nasıl geçtiği burada açıkça görülebilir.
7. Bambu: Dayanıklılığın görsel karşılığı
Bambu, şiir ve resimde sık karşılaşılan bir bitkidir. Dik gövdesi, boğumları ve rüzgarda eğilebilmesi, insanın karakterine ilişkin benzetmelere konu olur. Dürüstlük ve zorluk karşısında dayanıklılık, bu benzetmeler arasında yer alır.
Bu nedenle bambuyu yalnızca para getirdiğine inanılan bir uğur nesnesi gibi düşünmek eksik kalır. Bir resimdeki bambu, onu yapan veya armağan eden kişinin hayran olduğu bir davranışı da ifade edebilir. İnce mürekkep çizgileriyle yapılmış yapraklar ve gövde, hem ressamın fırça kontrolünü hem de seçtiği konunun çağrışımını gösterir.
8. Balık: Yıl boyunca bolluk dileği
Balık anlamındaki yú (鱼), artan miktar veya fazlalık anlamındaki yú (余) ile aynı seslenişe sahiptir. “Her yıl bolluk olsun” dileğinin balıkla birlikte gösterilmesi bu ses benzerliğine dayanır. Yeni yıl süslerinde ve tabak desenlerinde balık görülmesinin nedenlerinden biri budur.
Bir görseldeki bütün balıkları aynı şekilde yorumlamak yine de doğru olmaz. Tür, sayı ve yanındaki diğer nesneler anlamı değiştirebilir. Sazanla ilgili başarı anlatıları, çift balık düzenlemeleri ve yeni yıl sofralarındaki balık, birbiriyle ilişkili ama ayrı bağlamlardır. Sembolün nasıl kullanıldığına bakmak, yalnızca “balık eşittir şans” demekten daha çok şey anlatır.