Çin’in büyük şehirlerinde gökdelenler çoğu zaman aynı yapıda ofisleri, otelleri, konutları ve alışveriş alanlarını birleştiriyor. Yükseklikleri dikkat çekse de birbirlerinden asıl ayrıldıkları nokta, bu kullanımları nasıl yerleştirdikleri ve bulundukları semtle nasıl ilişki kurdukları. 2020’de hazırlanan bu seçkideki on yapıya, rakamların yanında tasarımları üzerinden de bakalım.
Numaralar güncel bir yükseklik sıralaması değil. Verilen metreler yaklaşık mimari yüksekliği gösteriyor; en üst kullanılabilir kat veya seyir terası daha aşağıda olabilir. Tamamlanma tarihiyle bir otelin ya da ziyaret alanının açılış tarihi de her zaman aynı değildir.
1. Şangay Kulesi (上海中心大厦), Şangay
632 metrelik Şangay Kulesi, Lujiazui’de Jin Mao Kulesi ve Şangay Dünya Finans Merkezi’nin yanında yükseliyor. 2015’te tamamlanan yapının en belirgin özelliği yukarı doğru dönen dış yüzeyi. Gensler’in tasarımında bu dönüş, rüzgarın yapıya bindirdiği yükü azaltmak için de kullanılıyor. Yani uzaktan seçilen biçimin bir mühendislik karşılığı var.
Üç kuleyi birlikte görmek, aynı semtte farklı dönemlerin yüksek yapı anlayışlarını karşılaştırma imkanı veriyor. Şangay Kulesi’nin yuvarlanan yüzeyi, yanındaki Dünya Finans Merkezi’nin düz kenarları ve tepesindeki açıklıkla belirgin bir karşıtlık oluşturuyor.
2. Ping An Finans Merkezi (平安国际金融中心), Shenzhen
Yaklaşık 599 metre yüksekliğindeki Ping An, Shenzhen’in Futian bölgesindeki ofis kulelerinden biri. Üst kısma doğru incelen gövdesi ve belirgin dikey çizgileri, yapının yüksekliğini vurguluyor. Şangay Kulesi’ndeki dönerek yükselen biçim yerine daha köşeli, ekseni açıkça okunan bir tasarım kullanılmış.
Yapı ağırlıklı olarak ofislere ayrılmış olsa da bir seyir alanı da içeriyor. Teknik kayıtlarda 115 yer üstü katı bulunuyor. Gökdelenlerde mekanik katlarla ziyaretçilere gösterilen kat numaraları farklı sayılabildiği için, kat sayısını doğrudan yükseklikle karşılaştırmak her zaman doğru sonuç vermiyor.
3. Guangzhou CTF Finans Merkezi (广州周大福金融中心), Guangzhou
530 metrelik Guangzhou CTF, 2016’da tamamlandı. Ofis, konut ve otel işlevlerinin aynı kulede bulunması, yapının yukarı doğru değişen bölümlerinde okunabiliyor. Bu tür bir düzen farklı kat büyüklüklerini, girişleri ve asansör ihtiyaçlarını birlikte çözmeyi gerektiriyor.
Guangzhou’nun Zhujiang New Town bölgesindeki yapı, yakınındaki diğer büyük kulelerle birlikte yeni iş merkezinin siluetini oluşturuyor. Bir ziyaretçi için binayı tanımanın yolu mutlaka en üst katına çıkmak değil; çevredeki meydanlardan bakmak da kulelerin nehir ve şehir ekseni üzerindeki yerini anlamayı sağlıyor.
4. Tianjin CTF Finans Merkezi (天津周大福滨海中心), Tianjin
Tianjin’deki CTF de 530 metreye ulaşıyor; ancak Guangzhou’daki adaşıyla aynı tasarıma sahip değil. SOM’un projesinde alt bölümdeki ofislerden yukarıdaki konut ve otel alanlarına geçiş, kıvrılarak daralan gövdede görülüyor. Tepede bu çizgiler açık bir kafes görünümündeki taç bölümünde birleşiyor.
2019’da tamamlanan yapı, Tianjin’in ekonomik ve teknolojik gelişim bölgesinde bulunuyor. Bu konum, tarihi şehir merkezindeki bir yürüyüş sırasında tesadüfen önünden geçilecek bir yer olmadığı anlamına geliyor. Yapının eğrileri hem iç kullanımların değişmesine hem de yüksek bir kulenin rüzgar karşısındaki davranışına cevap veriyor.
5. China Zun / CITIC Tower (中国尊), Pekin
Pekin’in iş merkezinde yükselen yaklaşık 528 metrelik CITIC Tower, China Zun adıyla da biliniyor. “Zun”, eski Çin’de kullanılan törensel kap türlerinden biri. Kulenin ortada daralan, aşağıda ve tepede genişleyen biçimi bu kaplardan esinleniyor. Geleneksel bir nesnenin görünüşü, burada büyük ölçekte bir ofis binasına uyarlanmış.
2018’de tamamlanan yapının tabanı, yüksek gövdeyi taşıyacak genişlikte ele alınmış. Cepheyi izlerken yukarı doğru sürekli incelen alışılmış kule biçiminden ayrıldığı fark ediliyor. Tarihi Pekin yapılarındaki çatılara benzemeye çalışmadan, eski bir biçimi şehir siluetine dahil ediyor.
6. Şangay Dünya Finans Merkezi (上海环球金融中心), Şangay
2008’de tamamlanan 492 metrelik kule, tepesindeki geniş açıklık sayesinde kolayca tanınıyor. KPF’nin tasarladığı yapı, ofis ve alışveriş alanlarının yanında üst katlarda otel kullanımını da barındırıyor. Daralarak yükselen yüzeylerin arasında kalan açıklık, binanın uzaktan görülen ayırt edici parçası.
Komşusu Şangay Kulesi tamamlanmadan önce Lujiazui’nin en baskın yüksek yapılarındandı. Bugün ikisini yan yana görmek, metre farkından daha fazlasını gösteriyor: Biri dönerek, diğeri keskin kenarlarla yükseliyor. İç mekan veya seyir alanı ziyareti planlanıyorsa erişim durumu ayrıca kontrol edilmeli; bir binanın açık olması bütün üst katlarının ziyaret edilebildiği anlamına gelmiyor.
7. International Commerce Centre (環球貿易廣場), Hong Kong
484 metrelik ICC, Victoria Limanı’nın Kowloon tarafında yer alıyor. 2010’da tamamlanan kulede ofisler ve üst bölümlerde otel bulunuyor. KPF tasarımının alt kısmındaki genişleyen eğriler, giriş çevresinde korunaklı alanlar oluştururken yapıyı çevresindeki ulaşım ve alışveriş düzenine bağlıyor.
Hong Kong gibi yoğun bir şehirde kulenin zemine nasıl bağlandığı, yüksekliği kadar önemli. ICC’yi yalnızca limanın karşı kıyısından görülen bir siluet olarak değil, raylı ulaşım ve yaya dolaşımının buluştuğu büyük bir kompleksin parçası olarak düşünmek gerekiyor.
8. Changsha IFS Tower T1 (长沙国金中心), Changsha
2018’de tamamlanan yaklaşık 452 metrelik T1, 315 metrelik ikinci kuleyle aynı kompleksin parçası. Wong Tung’un tasarladığı kuleleri alt seviyelerde geniş bir alışveriş alanı birleştiriyor. Ofis ve otel işlevleri yukarıda, yoğun yaya dolaşımı ise zeminde ve yer altında toplanıyor.
Projenin Wuyi Meydanı metro bağlantısı ve Huangxing yaya alışveriş caddesiyle ilişkisi, şehir içindeki önemini açıklıyor. Burada gökdelen tek başına duran bir anıt gibi ele alınmamış; alışveriş, ulaşım ve çalışma alanlarının aynı noktada yoğunlaştığı bir düzen kurulmuş.
9. Suzhou IFS (苏州国际金融中心), Suzhou
Yaklaşık 450 metre yüksekliğindeki Suzhou IFS, ofisleri, konutları ve oteli bir araya getiriyor. KPF’nin tasarımında cephe yönü, güneşten gelen ısı ve kamaşmayı azaltma amacıyla ele alınmış. Cam yüzeyli bir kulenin görünüşü kadar, içeride çalışan ya da yaşayan kişinin gün ışığını nasıl aldığı da tasarımın parçası.
Suzhou çoğu ziyaretçinin zihninde bahçeler ve kanallarla yer eder. IFS ise şehrin modern gelişim alanlarının ölçeğini gösteriyor. Bu iki görüntü aynı şehrin farklı bölgelerinde birlikte var oluyor; gökdeleni eski şehir dokusunun doğrudan devamı gibi düşünmemek gerekiyor.
10. Zifeng Kulesi (紫峰大厦), Nanjing
Nanjing Greenland Finans Merkezi adıyla da anılan Zifeng Kulesi, 450 metre mimari yüksekliğe sahip. 2010’da tamamlanan yapı, ofis ve otel kullanımlarını barındırıyor. Tepesindeki uzantı toplam yüksekliğe dahil; bu nedenle 450 metreyi en üstteki bir odanın yerden yüksekliği gibi okumamak gerek.
SOM’un tasarladığı kulenin çevresindeki peyzaj düzeni, tarihi Davul Kulesi ve yakın sokaklarla yaya bağlantısını da ele alıyor. Yüksek yapıların şehir üzerindeki etkisi, uzak bir fotoğrafta görülen tepeleriyle sınırlı kalmıyor. Girişler, kaldırımlar ve çevredeki açık alanlar, bu büyük binalarla günlük hayatta nasıl karşılaşıldığını belirliyor.