Çin Yeni Yılı’nda kapılara asılan kırmızı süsler ve kutlamalara eşlik eden yüksek sesler, Nian canavarıyla ilgili bir halk hikayesinde bir araya gelir. Çincede “yıl” anlamına gelen nián (年), bu anlatıda insanları korkutan yaratığın da adıdır. Hikaye, yeni yılı karşılamanın neden böylesine gürültülü ve renkli olduğunu bir canavarın yenilgisiyle anlatır.
Köylülerin kaçtığı gece
Anlatının yaygın bir biçimine göre Nian, uzun başlı ve sivri boynuzlu bir canavardır. Yıl boyunca denizin derinliklerinde yaşar, yeni yıl arifesinde kıyıya çıkar. Köylerdeki hayvanlara ve insanlara saldırdığı için, o gece yaklaştığında herkes evini kapatıp dağlara kaçar. Yeni yılın gelişi, köylüler için bir kutlamadan önce korku nedenidir.
Köylülerin yine kaçmaya hazırlandığı bir gün, elinde bastonuyla yaşlı bir adam gelir. Üzerindeki giysiler eskidir; kimse bu yabancıyla ilgilenecek durumda değildir. Yalnızca yaşlı bir kadın ona yemek verir ve canavar gelmeden kendileriyle birlikte uzaklaşmasını söyler. Adam ise geceyi onun evinde geçirmek ister. Üstelik Nian’ı kovabileceğini söyler. Kadın onu ikna edemeyince tek başına dağlara gider.
Karanlık köyde yanan bir ev
Gece Nian köye geldiğinde alışık olmadığı bir görüntüyle karşılaşır. Evlerin çoğu karanlıktır, fakat yaşlı kadının evinde ışık vardır. Kapı ve pencerelere kırmızı kağıtlar asılmış, içeride mumlar yakılmıştır. Canavar yaklaşırken avludan çatırtılar yükselir: ateşe atılan bambular patlamaktadır.
Tam bu sırada kapı açılır. Yaşlı adam kırmızı giysileriyle dışarı çıkar ve yüksek sesle güler. Nian, ışık, kırmızı renk ve gürültü karşısında korkuya kapılarak kaçar. Köylülerin kuvvet kullanarak yenemeyeceğini düşündüğü canavarın, meğer tahammül edemediği şeyler varmış.
Ertesi gün köylüler döndüklerinde evlerin zarar görmediğini fark eder. Kadın, yabancının verdiği sözü hatırlar. Eve gittiklerinde kırmızı kağıtları, mumları ve bambu parçalarını bulurlar. Hikayeye göre bundan sonra her yeni yıl arifesinde aynı hazırlıkları yapmaya başlarlar; korkuyla kaçtıkları geceyi birlikte karşılarlar.
Efsaneyle gelenek arasındaki bağ
Nian anlatısının her yerde aynı biçimi yok. Bazı anlatılarda yaratık denizden, bazılarında ormandan veya dağlardan gelir. Onu uzaklaştıran kişinin kimliği de değişebilir. Kırmızı renk ve yüksek ses karşısında korkması ise pek çok versiyonda ortak noktadır. Bu değişiklikler, sözlü aktarılan bir hikayenin aileden aileye farklı ayrıntılarla anlatılmasının örnekleridir.
Efsane, yeni yıl adetlerinin tarihsel olarak tek bir olayda başladığını kanıtlamaz. Kırmızı süslemeler, aile buluşmaları ve çeşitli korunma ritüellerinin geçmişi daha geniştir. Nian’ın hikayesi bu uygulamalardan bazılarını hatırlanabilir bir olay örgüsüne bağlar: kapıya asılan süs, canavarın yaklaşamadığı evi; patlama sesi, onun kaçışını hatırlatır.
Bambu çatlatılmasıyla havai fişek de aynı şey değildir. Anlatıdaki bambu, ateşte ısınınca ses çıkaran bitkidir; sonraki kutlamalarda patlayıcılar bu gürültüyle ilişkilendirilir. Bugün bir aile Nian hikayesini anlattığında, çocuklara yalnızca korkutucu bir yaratığı değil, çevrelerinde gördükleri yeni yıl hazırlıklarının halk anlatısındaki karşılığını da aktarmış olur.