Çince, birbiriyle akraba birçok konuşma çeşidini kapsar. Çin’de okullarda öğretilen ortak dil, Mandarin temelli standart Çince, yani Putonghua’dır. 广东话 (Guǎngdōng huà) adıyla da anılan Kantonca ise Yue grubuna aittir. Guangdong, Hong Kong ve Makao’nun yanı sıra yurt dışındaki Çinli topluluklarında da konuşulur. Mandarin ve Kantonca günlük kullanımda “lehçe” diye anılsa da aralarındaki farklar, konuşanların birbirini kendiliğinden anlamasını engelleyecek kadar büyüktür.
FARKLARINA GELİRSEK…
1. KARAKTERLER
Geleneksel ve basitleştirilmiş karakterler arasındaki ayrım, Mandarin ile Kantonca arasındaki ayrımla aynı değildir. Çin ana karasında, Kantonca konuşulan Guangdong dahil, basitleştirilmiş karakterler kullanılır. Hong Kong, Makao ve Tayvan’da ise geleneksel karakterler yaygındır. Tayvan’da Mandarin konuşulması da bu iki ayrımın neden birbirine karıştırılmaması gerektiğini gösterir.
Örneğin ejderha kelimesinin basitleştirilmiş yazımı “龙” beş çizgiden, geleneksel yazımı “龍” ise on altı çizgiden oluşur.
Guangdong bölgesinin başkenti Guangzhou, basitleştirilmiş olarak "广州" şeklinde yazılırken, geleneksel karakterlerle "廣州" olarak yazılır.
2. KONUŞMA DİLİ
Mandarin ve Kantonca, telaffuz ve tonların yanı sıra kelime hazinesi ve dil bilgisi bakımından da farklılaşır. Kantonca konuşan birinin Mandarin anlaması çoğu zaman onu okulda veya medyada öğrenmiş olmasından kaynaklanır; bu, iki konuşma biçiminin kendiliğinden anlaşılabildiği anlamına gelmez.
Örneğin “merhaba”, Mandarin Çincesinde pinyinle nǐ hǎo, Kantoncada Yale çevriyazısıyla néih hóu olarak yazılır. “Yemek yedin mi?” de bazı bağlamlarda selamlaşma amacıyla kullanılır. Mandarin karşılığı Chīfàn le ma?, Kantonca karşılığı ise Jyutping çevriyazısıyla nei5 sik6 zo2 faan6 mei6 aa3 şeklindedir. Buradaki rakamlar tonları gösterir.
3. TONLAR
Standart Mandarin Çincesinde dört temel ton ve nötr ton bulunur. Kantoncada ise genellikle altı ton ayırt edilir. Geleneksel sınıflandırmada duyabileceğiniz “dokuz ton” sayısı, kapalı hecelerdeki üç kategorinin ayrıca sayılmasından gelir; Hong Kong’da dokuz tonun sonradan altıya indirilmesi söz konusu değildir.
Düz ve yüksek ton, yükselen ton, düz orta ton, pes düşen ton, pes yükselen ton, pes ton.
4. DEYİMLER VE HALK ARASI DEYİŞLER
Deyimler ve günlük deyişler de iki konuşma biçiminde farklılaşabilir. Bununla birlikte standart yazı dilini öğrenmiş Mandarin ve Kantonca konuşurları aynı metinleri okuyabilir. Konuşma dilindeki Kantonca yazıya geçirildiğinde ise ona özgü kelime ve karakterleri bilmek gerekir. “Tavuk ördekle konuşuyor” deyişi, birbirini anlamayan kişileri anlatmak için kullanılan örneklerden biridir.