Kuzey ve Güney Hanedanlıkları döneminin ikinci bölümünde kuzeye bakıyoruz. Güneyde Jiankang merkezli saraylar birbirini izlerken, kuzeyde savaşçı topluluklar, yerleşik tarım bölgeleri ve eski Çin yönetim gelenekleri aynı devlet içinde buluşuyordu. Bu birlikteliğin en uzun ömürlü örneği Kuzey Wei oldu; onun dağılması ise Sui’ye uzanan yeni bir siyasi rekabet başlattı.
Kuzey Wei kuzeyi nasıl birleştirdi?
Xianbei topluluklarının Tuoba kolu tarafından 386’da kurulan Kuzey Wei, 439’da kuzeydeki rakip devletlerin sonuncusunu da yenerek bölgenin büyük bölümünü birleştirdi. Böylece On Altı Krallık diye anılan parçalı dönemin ardından daha geniş bir yönetim ortaya çıktı. Başkent Pingcheng, bugünkü Datong çevresindeydi.
Fethedilen toprakları elde tutmak, yalnızca askeri üstünlük gerektirmiyordu. Saray, tarım yapan nüfustan düzenli vergi toplamak ve yerel seçkinlerle çalışmak zorundaydı. Bozkır kökenli askeri çevrelerle yerleşik yönetim kadrolarının aynı devlette bulunması, Kuzey Wei siyasetinin temel özelliklerinden biriydi. Bu nedenle dönemi iki ayrı halkın hiç karışmadan karşı karşıya durduğu bir tablo gibi düşünmemek gerekir.
Başkentin taşınması ve sarayın değişmesi
İmparator Xiaowen, 494’te başkenti Pingcheng’den Luoyang’a taşıdı. Saray çevresinde Çin dili, kıyafeti ve soyadlarının benimsenmesini destekleyen düzenlemeler, bu değişimin parçalarıydı. Eski bir imparatorluk merkezine yerleşmek, hanedanın Çin’deki hükümdarlık iddiasını da güçlendiriyordu.
Fakat sarayın güneye taşınması, kuzey sınırındaki askerlerin önemini ve yaşam koşullarını aynı yönde değiştirmedi. Sınır garnizonları ile başkentteki seçkinler arasındaki mesafe büyüdü. 520’lerde garnizonlarda başlayan ayaklanmalar, saray içindeki iktidar mücadeleleriyle birleşti. Devletin dayandığı ordu, artık merkez tarafından kolayca yönetilemiyordu.
Bir hanedandan iki rakip saraya
Kuzey Wei, 534–535 yıllarında Doğu Wei ve Batı Wei olarak ikiye ayrıldı. İmparatorlar hanedan adını taşısa da gerçek güç, doğuda Gao Huan’ın, batıda Yuwen Tai’ın askeri çevresindeydi. Doğu Wei’nin merkezi Ye, Batı Wei’ninki Chang’an oldu. Bölünme, yalnızca tahtta iki kişinin bulunması değil, farklı bölgelerde örgütlenmiş iki askeri yönetimin ortaya çıkmasıydı.
550’de Gao ailesi Doğu Wei’nin yerine Kuzey Qi’yi, 557’de Yuwen ailesi Batı Wei’nin yerine Kuzey Zhou’yu kurdu. Bu değişiklikleri dışarıdan gelen orduların fetihleri olarak anlatmak yanıltıcı olur: önceki sarayları yöneten güçlü aileler, sonunda hanedan adını da değiştirmişti.
Kuzey Zhou, 577’de Kuzey Qi’yi yenerek kuzeyi yeniden birleştirdi. 581’de Yang Jian, Kuzey Zhou tahtını devralıp Sui Hanedanı’nı kurdu. Güneydeki Chen’in 589’da yenilmesiyle daha geniş siyasi birlik sağlandı. Sui’nin kullanacağı yönetici ve asker kadrolarının bir bölümü, bu kuzey hanedanlarının mücadeleleri içinde yetişmişti.
Budist mağaraları neden bu dönemde büyüdü?
Kuzey Wei hükümdarlarının desteğiyle yapılan Yungang Mağaraları, din ile saray arasındaki ilişkinin görülebileceği yerlerden biridir. Datong yakınındaki bu büyük heykel topluluğunun önemli bölümleri 5. yüzyılın ikinci yarısında yapıldı. Kayaya oyulan figürler, Güney ve Orta Asya’dan gelen Budist biçimlerin yerel üsluplarla nasıl birleştiğini de gösterir.
Başkentin Luoyang’a taşınmasının ardından Longmen çevresindeki yapım faaliyetleri öne çıktı. Yalnızca hükümdarlar değil, farklı bağışçılar da ibadet mekanlarının oluşmasına katkıda bulunuyordu. Budizm’in yayılması bu nedenle hem inançların hem de sanat üretiminin tarihine dahildir. Dönemin Taoist çevrelerinde de metinlerin derlenmesi ve ayinlerin düzenlenmesi gibi çalışmalar sürüyordu; bütün dini hayatı tek bir geleneğe indirgemek mümkün değildir.
Savaşların arasında bilgi üretimi
Siyasi parçalanma, edebiyatın ve araştırmanın durduğu anlamına gelmedi. Güneyde resim kuramcısı Xie He’nin çalışmaları, sanatın nasıl değerlendirildiğine ilişkin bir dil oluşturdu. Kuzeyde Li Daoyuan’ın Shuijing Zhu’su su yollarını coğrafya ve yerel tarih bilgileriyle birlikte ele aldı. Jia Sixie’nin Qimin Yaoshu’su ise tarımsal üretim ve işleme yöntemlerini derledi.
Güneyde yaşayan Zu Chongzhi’nin pi sayısı için hesapladığı 3,1415926 ile 3,1415927 arasındaki sınırlar da dönemin matematik çalışmalarına örnektir. Saraylar kısa sürede değişse bile yazılan eserler, yetişen görevliler ve kurulan dini merkezler sonraki hanedanlara aktarılabiliyordu. Sui ve Tang’ın devraldığı dünya, yalnızca savaşlarla yıpranmış topraklardan oluşmuyordu.