Kuzey ve Güney Hanedanlıkları dönemi, tek bir devletin başındaki hükümdarların değiştiği bir dönem değildi. Çin’in farklı bölgelerinde aynı anda hüküm süren saraylar bulunuyordu. Güneyde 420’den 589’a kadar birbirini izleyen Liu-Song, Güney Qi, Liang ve Chen hanedanlarını anlamak için, başkent Jiankang’ın çevresinde nasıl bir toplum ve iktidar düzeni oluştuğuna bakmak gerekiyor.
Güney neden ayrı bir siyasi merkez haline geldi?
Batı Jin’in çöküşünden önce ve sonra kuzeyden güneye göç eden aileler, Yangtze havzasındaki yerleşimlerin yapısını değiştirdi. 317’de Doğu Jin’in başkenti olan Jiankang, bugünkü Nanjing, bu yeni siyasi çevrenin merkeziydi. Göçmenlerin bir bölümü başka kıyı ve nehir bölgelerine de yerleşti; güneyin tamamı tek bir şehir çevresinden oluşmuyordu.
Kuzeyden gelen güçlü aileler, yerel seçkinler ve askeri komutanlar arasında işbirliği kadar rekabet de vardı. İmparatorun unvanı tek başına bütün bu grupları yönetmeye yetmiyordu. Orduyu kimin kontrol ettiği ve hangi ailelerin sarayda görev aldığı, hanedanların devamını doğrudan etkiliyordu.
Liu-Song: Bir generalin imparatorluğu
General Liu Yu, Doğu Jin sarayında uzun süre fiili gücü elinde tuttuktan sonra 420’de son imparatoru tahttan indirerek Liu-Song Hanedanı’nı kurdu. Onun yükselişini yalnızca yoksul kökenli kişilerin soyluları dışlaması şeklinde anlatmak doğru olmaz. Askeri destekçileri yanında, Jiankang’ın etkili aileleriyle de ilişkiler kurmuştu.
Liu Yu’nun kuzeye yaptığı seferler, güney yönetiminin yalnızca savunmada kalmadığını gösterir. Ancak fethedilen yerleri uzun süre elde tutmak, sarayın iç dengesinden ayrı değildi. Kurucunun 422’de ölümünden sonra tahtın kimde kalacağı sorunu yeniden öne çıktı. 424’te imparator olan Wen döneminde yönetim toparlandı; buna karşılık kuzeydeki Kuzey Wei ile mücadele devam etti.
Wen’in 453’te öldürülmesinin ardından aile içi çatışmalar ve taht değişiklikleri sarayı yıprattı. Hükümdarın yakınlarına askeri güç vermesi, kısa vadede güvenlik sağlarken yeni rakipler de yaratabiliyordu. 479’da Xiao Daocheng’in Güney Qi’yi kurması, bu mücadelelerin sonunda geldi.
Güney Qi: Hanedan adı değişince sorunlar bitmedi
Güney Qi, 479–502 yılları arasında hüküm sürdü. İlk hükümdarların ardından yaşanan veraset krizleri, saray içindeki güvensizliği yeniden artırdı. Bir hükümdarın kendi akrabalarını ve görevlilerini tehdit olarak görmesi, yönetimin dayandığı çevreleri daraltıyordu. Bu durum, askeri gücü olan başka bir kişinin müdahalesini kolaylaştırabiliyordu.
Xiao Yan, bu çatışmalar içinde yükselerek 502’de Liang Hanedanı’nı kurdu. Güney Qi’nin kısa ömrü, dönemin genel sorununu gösterir: tahtı ele geçirmekle orduların, saray ailelerinin ve bölgelerin kalıcı desteğini sağlamak aynı şey değildi.
Liang: Uzun yönetimin sonundaki büyük kırılma
Liang’ın kurucusu Xiao Yan, İmparator Wu adıyla uzun süre hüküm sürdü. Saray, Budist faaliyetleri ve edebi çalışmalarla da tanındı. Fakat uzun bir saltanat, yönetimin son yıllarında ortaya çıkan askeri krizleri önlemeye yetmedi.
Kuzeydeki Doğu Wei’den ayrılan General Hou Jing’in Liang’a sığınması, kuzey siyasetindeki mücadeleleri güney sarayına taşıdı. Hou Jing 548’de isyan etti ve Jiankang’ı kuşattı. Saraydaki taht rekabeti de ona fırsat sağladı. 549’da başkent düştü; İmparator Wu aynı yıl kuşatmanın ve esaretin yarattığı ağır koşullar içinde öldü.
Başkentteki yıkım, yalnızca bir hükümdarın sonu değildi. Sarayın gelir toplama ve çevredeki güçleri bir arada tutma kapasitesi de zarar gördü. Ardından gelen savaşlar, yeni kurulacak yönetimin devralacağı alanı ve kaynakları daralttı.
Chen neden Sui’ye karşı dayanamadı?
Chen Baxian’ın 557’de kurduğu Chen Hanedanı, güneyde yeniden düzen sağlamaya çalıştı. Önceki yüzyılın geniş iddialarına kıyasla daha sınırlı bir alana hükmediyordu. Yine de kuruluşundan itibaren yıkılması kaçınılmaz olan bir devlet değildi; askeri ve siyasi koşullar zaman içinde değişti.
Belirleyici değişiklik kuzeyde yaşandı. Kuzey Zhou’nun rakiplerini yenmesi, ardından 581’de Sui’nin kurulmasıyla Chen’in karşısında daha büyük kaynakları birleştiren bir yönetim oluştu. Yangtze önemli bir savunma hattıydı, fakat tek başına güvence değildi. Sui’nin 589’daki seferi Chen’i sona erdirdi ve uzun bölünme dönemi kapandı.
Güney hanedanlarının son bulması, burada oluşan kültür ve yönetim birikiminin kaybolması anlamına gelmedi. Kentler, tarım alanları, eğitimli aileler ve dini kurumlar yeni imparatorluğun içinde yaşamaya devam etti. Sonraki birleşik devletin güneyi, üç yüzyıl önceki güneyden oldukça farklıydı.