Jack Ma’nın hayatı çoğu zaman reddedildiği başvurular ve sonradan ulaştığı servet üzerinden anlatılıyor. Oysa Alibaba’nın nasıl ortaya çıktığını anlamak için, eski bir İngilizce öğretmeninin Çin’de internet kullanımının yaygınlaştığı yıllarda hangi ihtiyacı gördüğüne de bakmak gerekiyor. Bu sekiz madde, Ma’nın Hangzhou’dan başlayıp 2019’da yönetim kurulu başkanlığını devretmesine uzanan yolunu anlatıyor.
1. Hangzhou’da başlayan hayatı
Çince adı Ma Yun (马云, Mǎ Yún) olan Jack Ma, 10 Eylül 1964’te Zhejiang eyaletinin Hangzhou kentinde doğdu. Hangzhou, yalnızca çocukluğunun geçtiği yer değil, ileride Alibaba’yı kuracağı şehir de oldu. Şirketin ilk yıllarını anlatan apartman dairesi hikayesi bu nedenle aynı kente geri dönüyor.
2. İlk mesleği öğretmenlikti
Ma, 1988’de Hangzhou Normal Üniversitesinden mezun olduktan sonra İngilizce öğretmenliği yaptı. Teknoloji dünyasına bir yazılım geliştiricisi olarak girmedi. Dil bilgisi ve yabancılarla iletişim kurma deneyimi, önce tercümanlık alanında çalışmasına, ardından Çinli işletmeleri yurtdışına tanıtma fikrine yönelmesine yardımcı oldu. 1994’te kurduğu tercüme bürosu, Alibaba’dan önceki girişimlerinden biriydi.
3. İnternette Çinli işletmeler için bir boşluk gördü
1995’te ABD’ye yaptığı bir yolculuk, internetle ilgili çalışmalarının başlangıcı oldu. Ma’nın sık anlattığı hikayeye göre, internette bira aradığında farklı ülkelerden sonuçlar bulmuş, Çin’le ilgili sonuç bulamaması dikkatini çekmişti. Bu anekdot onun kendi anlatısıdır; belirli bir saatte açılan sitenin birkaç saat içinde yatırımcıları topladığı gibi ayrıntıları kesin bir kuruluş kaydı olarak almamak gerekir.
Burada iş fikrinin özü daha somut: Çin’de ürün üreten bir işletmenin yabancı müşteriye kendini tanıtması kolay değildi. İnternet, şirketin adresini, ürünlerini ve iletişim bilgilerini uzaktaki bir alıcıya göstermenin yeni bir yoluydu.
4. Alibaba’dan önce China Pages vardı
Ma, 1995’te He Yibing ile China Pages girişimini kurdu. Amaç, Çinli işletmeler için internet sayfaları hazırlamaktı. Bu model, sonradan kuracağı pazar yerinden farklıydı: işletmeye çevrimiçi bir tanıtım alanı sağlıyor, fakat alım satımın bütün aşamalarını bir araya getirmiyordu. Ma’nın sonraki girişiminde şirketlerin yalnızca internette bulunması değil, birbirini bulup ticaret yapabilmesi öne çıktı.
5. Alibaba, 18 kişilik bir ekiple kuruldu
1999’da Ma ve aralarında eski çalışma arkadaşlarının da bulunduğu 17 kişi, Hangzhou’daki dairesinde Alibaba’yı kurdu. İlk platformun hedefi, küçük Çinli üretici ve ihracatçıları uluslararası alıcılarla buluşturmaktı. Bu, bugün Alibaba adıyla akla gelen tüketici alışverişinden farklı bir başlangıçtı: işletmelerin başka işletmelerle ticaret yaptığı bir pazar yeri.
6. Taobao büyürken ödeme sorunu da çözülmeliydi
2003’te açılan Taobao, küçük satıcıları Çin’deki bireysel müşterilerle buluşturdu. Fakat birbirini tanımayan iki kişi arasında alışveriş yapmak bir güven sorunu doğuruyordu. Alıcı ürünü görmeden ödeme yapmak istemiyor, satıcı da ödeme almadan ürünü göndermekten çekiniyordu.
Alipay’in emanet ödeme sistemi bu soruna karşılık veriyordu: para, alışverişin belirli koşulları tamamlanana kadar tutuluyor, ardından satıcıya aktarılıyordu. Alipay şirketi 2004’te kuruldu. 2008’de başlayan Tmall ise markalara ve işletmelere yönelik ayrı bir satış alanı geliştirdi. Bu hizmetleri aynı yıl kurulmuş tek bir site gibi düşünmek, grubun adım adım büyüyen yapısını gözden kaçırır.
7. Yerel girişimden uluslararası şirkete
Alibaba’nın büyümesinde dış yatırımlar da rol oynadı. Yahoo ile 2005’te yapılan ortaklık bunlardan biriydi. Grup, 2014’te New York’ta halka açıldığında, Hangzhou’daki ilk ekibin kurduğu işletmeden çok daha geniş bir yapıya dönüşmüştü. Ticaretin yanında reklam, ödeme ve bulut hizmetleri gibi alanlar da bu büyümeye eşlik etti. Ma şirketin en tanınan yüzüydü; ancak bu ölçekteki faaliyetler çok sayıda kurucu, yönetici ve çalışanın işiydi.
8. Başkanlığı devretmesi ne anlama geliyordu?
Ma, 2018’de açıkladığı devir planının ardından 10 Eylül 2019’da Alibaba’nın yönetim kurulu başkanlığını Daniel Zhang’a bıraktı. Bu kararını anlatırken eğitim ve hayırseverlik çalışmalarına daha fazla zaman ayırmak istediğini belirtti. Başkanlıktan ayrılmak, şirketle bütün bağlarının aynı gün sona ermesi anlamına gelmiyordu; açıklanan plan yönetim görevlerinin aşamalı olarak devredilmesine dayanıyordu.
Ma’nın öğretmenlikten girişimciliğe uzanan yolu, Çin’de internet ticaretinin geliştiği yıllarla iç içe geçti. China Pages işletmeleri tanıtmayı, Alibaba alıcıyla satıcıyı buluşturmayı, Taobao ve ödeme hizmetleri ise bireysel alışverişin önündeki engelleri azaltmayı amaçlıyordu. Bu farklı adımlar, grubun nasıl büyüdüğünü tek başına bir servet sıralamasından daha iyi anlatır.
